De gereformeerde kerk van Bontebrug anno 1942.
De gereformeerde kerk van Bontebrug anno 1942. (Foto: Andre Tangelder)

De bevrijding van Wisch

(door Bernard Dorrestijn)

Van 1940 tot 1945 hebben we onder de terreur van het nazidom moeten leven, maar daar kwam dankzij de Britten en Canadezen in de laatste dagen van maart en 1 pril 1945 in onze omgeving een eind aan. Op die drie dagen in 1945 vielen toen ook de Christelijke feestdagen Goede Vrijdag, Stille Zaterdag en Eerste Paasdag. Nogal bijzonder is dat dat nu in 2018 ook weer het geval is. Het is altijd goed om bij de Bevrijding van onze regio in 1945 stil te staan, maar dan toch zeker nu in 2018.

Met gebruikmaking van enkele legerverslagen en diverse (dag)boeken is een redelijk sluitend overzicht van die drie dagen te verkrijgen. 
GOEDE VRIJDAG 30 MAART 1945
De vorige avond kwam een bij ons ingekwartierde Duitse soldaat met half verbrande schoenen en natte kleren terug van het front bij Dinxperlo. Hij mocht ze bij mijn moeder in de achterkeuken in de oven van het fornuis weer op temperatuur brengen. Hoe het hem de volgende dag vergaan is, is zeer de vraag…
Op Goede Vrijdag 30 maart trokken de Britten in de vroege ochtend vanuit Anholt, achter in Voorst over de A-Strang richting de Terborgseweg in Breedenbroek en vandaar naar de Marmelhorst, alwaar ze vier afdelingen vormden; ik geef ze aan met de letters A, B, C en D. Afdeling A trok bij de Marmelhorst richting Sinderen-Varsseveld. Ze bevrijdden Sinderen en trokken door tot voorbij de Keurhorsterkerk, alwaar ze om ongeveer 17.00 uur hun nachtkwatier opzetten.
Afdeling B, C en D vervolgden hun weg richting de Kerspas. Waar ze onderweg Duitsers zagen, of dachten te zien, schoten ze een brandbom op af; de boerderijen De Nagel (fam. Lensink) en De Nachtegaal (fam. Colenbrander) gingen in vlammen op. Bij de Kerspas reden de afdelingen B en C de Oude Dinxperloseweg op. Even later sloeg afdeling B de Kroezendijk in, richting de Harterinkdijk, en zette die avond waarschijnlijk haar kampement op bij de boerderij Oberink in de Binnenheurne, nabij het Sportveld Oberink te Varsseveld.
Afdeling C reed door naar Silvolde en ondervond aanvankelijk weinig weerstand, maar dat veranderde even voorbij de Egginkstraat, waar ze vanaf de Dennenberg door de Duitsers beschoten werd.
Afdeling D trok bij de Kerspas richting Bontebrug-Silvolde en schoot onderweg de schuren bij de boerderijen van de families Venneman en Vossers in brand. Te Bontebrug ontwaarden ze enige beweging achter het kelderraam bij de familie Heersink, waarop ze er een bom op afvuurden. Twee familieleden raakten middelmatig gewond, maar zoon Johan werd dodelijk getroffen.
Het was Goede Vrijdag, maar vanwege het oorlogsgeweld dat de lucht al dagen beroerde, werd te Bontebrug die ochtend geen kerkdienst gehouden. Dominee Wielemaker kwam naar ons gelopen om een stuk spek (van zijn eigen voorraad) uit de spekkist bij ons op zolder, te halen. Op de terugweg zag hij tussen Barink en Hammink een onbeheerde fiets staan, die hij maar in gebruik nam… en op naar de pastorie peddelde…
Even later arriveerden enkele Engelse gevechtswagentjes te Bontebrug en de militairen parkeerden ze tussen de kerk en het huis van de familie Oberink. Het buurtje werd van Duitsers bevrijd, maar owee… In Ulft bevonden zich nog Duitsers en die schoten de gevechtswagentjes in brand… Van blussen was geen sprake… De woning van Oberink en de kerk en pastorie stonden binnen de kortste keren in lichterlaaie… Dominee en mevrouw Wielemaker zetten het met hun kinderschaar op een lopen naar de boerderij van de familie Hammink… Had de dominee die ochtend die fiets en dat spek maar bij Hammink achtergelaten… 
Afdeling D trok verder richting Silvolde en schoot vanaf de Ulftseweg de boerderij van de familie Barink-Veldhorst (Lichtenberg 2) in brand, en even later draaiden ze de Lichtenberg op en stopten ze bij de familie Te Grotenhuis (Lichtenberg 3). Wij er naartoe… en zien daar dan voor 't eerst van ons leven hele echte Tommy's… Ze delen royaal kwatta en sigaretten uit … een paar glippen even in het kippenhok om snel een paar verse eieren te tikken en naar binnen te werken… Hadden ze ook wel verdiend! Maar dan beduiden ze ons dat we weer in de schuilkelders moeten, want het kan wel eens gevaarlijk worden als ze de vijand verder tegemoet trekken. Het is inmiddels ongeveer 16.00 uur. Bij de Bergstraat/Heuvelstraat lassen ze weer een pauze in en houden ze een straatfeestje met de buurt aldaar, compleet met kwatta en sigaretten.
De afdelingen D (Ulftseweg) en C (Oude Dinxperloseweg/Berkenlaan) zuiveren nu Silvolde tot de lijn Laan van Schuylenburch-Munstermanstraat en houden die avond halt te Silvolde. Op de Markt voeren sommige dorpelingen geanimeerde gesprekken met de bevrijders en nodigen ze hen in hun huis uit voor een klein feestje. De afdelingen D en C bivakkeren die nacht te Silvolde.

STILLE ZATERDAG 31 MAART 1945
Volgens de planning hadden de Tommy's allemaal richting Varsseveld moeten trekken, dus hadden de afdelingen C en D de Bontebrug en Silvolde helemaal links moeten laten liggen. Volgens diezelfde planning zouden de Canadezen vanuit Ulft de bevrijding van Bontebrug, Silvolde, Terborg enz. voor hun rekening moeten nemen.
Na een zware strijd te De Milt geleverd te hebben, arriveerden de Canadezen op vrijdagmiddag 30 maart te Ulft, maar daar zagen ze zich voor een opgeblazen brug over de Oude IJssel gesteld. Dus werden ze op hun opmars tegengehouden. Zaterdagmorgen 31 maart kregen ze de beschikking over bootjes en monteerden ze naast de vernielde brug een Baileybrug, zodat ze ook met zwaar materieel naar de overkant konden koersen. In de middag trokken ze met indrukwekkend zware tanks richting Bontebrug en Silvolde. De klinkers van de Ulftseweg hadden het zwaar te verduren, met name waar de gevaarten een (scherpe) bocht moesten maken… Te Bontebrug konden ze ongestoord doorrijden, de Tommy's hadden er het werk al geklaard! En op de Markt te Silvolde hadden de bewoners al een portret van Prins Bernhard en Prinses Juliana geplaatst. Maar voorbij Silvolde moest nog hard gevochten worden met de rond de Reijrinksmolen gelegerde Duitse eenheid. In de avond is de strijd nog niet beslist; de Duitsers bij de Reijrinksmolen waren nog niet definitief verslagen… Die avond slaan de Canadezen hun bivak in de Laan van Schuylenburch op.
De te Silvolde verblijvende Tommy's moeten op enig moment richting Varsseveld getrokken zijn, maar 't is onduidelijk wanneer.
In ieder geval trekken die zaterdagmorgen 31 maart de afdelingen A en B van de Britten (met de twee verzetsgroepen van de Binnenlandse Strijdkrachten) vanaf de Keurhorsterkerk en de boerderij Oberink richting Varsseveld, hetwelk hun vrij snel in handen valt. In de omgeving van de Terborgseweg en ten noorden van de Doetinchemseweg te Westendorp ontmoeten ze echter nogal zware tegenstand en zien ze zich genoodzaakt het zware geschut in werking te stellen; met 't gevolgd dat een groot aantal boerderijen verloren gaan. Te Heelweg verloopt een en ander heel wat rustiger, maar wordt het gebouw Maranatha toch nog een prooi van de vlammen.
Nog dezelfde dag trekken de Canadezen door naar Lichtenvoorde en Halle.

EERSTE PAASDAG 1 APRIL 1945
De slag om de Silvoldseweg, Paasberg en Terborg wordt 's nachts om 1.00 uur ingezet. Canadees vuur vanaf Silvolde en de Oude Dinxperloseweg/Berkenlaan, Duits vuur vanaf Reijrinksmolen en de Paasberg. Omstreeks 3.00 uur is het pleit in 't voordeel van de Canadezen beslecht en kunnen ze richting Terborg doorstoten. De meeste bewoners van de huizen aan de Silvoldseweg zullen deze nacht wel wakend hebben doorgebracht, maar van een aantal van hen is bekend dat ze die nacht in de slaapstand van bezet Nederland naar bevrijd Nederland zijn overgegaan…
Terborg wordt nu huis voor huis gezuiverd, 28 Duitsers vinden de dood, 68 Duitsers worden gevangen genomen. Omstreeks 6.00 uur in de morgen Eerste Paasdag 1 april is ook Terborg VRIJ!
De volgende dagen trekt er nog heel veel zwaar materieel door Ulft, Bontebrug, Silvolde, Terborg, Gaanderen en Doetinchem.


Enigermate persoonlijk getint.
Lichtenberg-Silvolde.
Bernard Dorrestijn.
 

Meer berichten